Bu gün süni intellektin hüquqi mübahisələrin həllində necə rol oynaya biləcəyindən danışacağıq. Təkcə hüquqi sənədlərin hazırlanması və araşdırma aparılması yox — həqiqətən kimin haqlı, kimin haqsız olduğunu və kimin ödəniş etməli olduğunu müəyyən etməsi barədə.
Bugünkü qonağım Miçiqan Ali Məhkəməsinin keçmiş sədri və hazırda American Arbitration Association-un (AAA) prezidenti və icraçı direktoru olan Bridget McCormack-dir. AAA artıq 100 ildir fəaliyyət göstərir və ölkənin ən böyük qeyri-kommersiya arbitraj təşkilatıdır.
Arbitraj anlayışını yəqin ki, eşitmisiniz. Bu, iki tərəfin mübahisəni rəsmi məhkəmə sistemindən kənarda, neytral üçüncü tərəf — arbitr vasitəsilə həll etməsinə imkan verən alternativ mübahisə həlli üsuludur. Ola bilsin ki, heç vaxt arbitraj prosesində iştirak etməmisiniz, amma demək olar ki, hər birimiz xidmət şərtləri və müxtəlif müqavilələr imzalayarkən arbitraj maddəsinə razılıq vermişik.
Arbitraj məhkəmə prosesindən daha sürətli, daha ucuz və daha sadə ola bilər. Buna görə də bizneslər arasında mübahisələrin həllində geniş istifadə olunur. Eyni zamanda, bir çox şirkətlər və işəgötürənlər müqavilələrə arbitraj şərti əlavə etməklə özlərini gələcək məhkəmə iddialarından, xüsusilə kollektiv iddialardan qoruyurlar.
Arbitraj hüquq sistemində geniş yer tutduğu üçün AAA kimi təşkilatlar bu prosesi daha sürətli, daha ucuz və daha proqnozlaşdırıla bilən etməyə çalışır. Son illərdə Bridget və komandası AI Arbitrator adlı süni intellekt dəstəyi ilə işləyən arbitraj platforması hazırlayıblar. Hazırda bu sistem yalnız müəyyən tikinti mübahisələrində — tamamilə yazılı sənədlər əsasında həll edilə bilən işlərdə istifadə olunur. Bu günə qədər AI Arbitrator-un icraatında rəsmi olaraq bir iş var.
Bu texnologiyanın necə işlədiyi maraqlı olsa da, əsas müzakirə mövzusu daha dərindir: belə avtomatlaşdırma təkcə arbitraj üçün deyil, ümumilikdə ədalət anlayışı və hüquq sisteminin ədalətli görünməsi baxımından nə deməkdir?
2024-cü ildə amerikalıların məhkəmə sisteminə etimadı rekord dərəcədə aşağı səviyyəyə düşüb. Müzakirədə belə bir sual ortaya çıxır: AI ilə idarə olunan sistem tərəflərin özlərini daha çox dinlənilmiş hiss etməsinə və qərarın necə verildiyini daha aydın göstərməsinə kömək etməklə hüquq sisteminə inamı artıra bilərmi? Çünki çox vaxt insan hakimdən bu səviyyədə izah almaq mümkün olmur.
Dərc edildi:
12.02.2026
